أَلا بِذِكرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ القُلُوبُ

آیه ی مبارکه، ترجمه و نشانی آن به شرح ذیل است:

«الَّذينَ آمَنُوا وَ تَطمَئِنُّ قُلُوبُهُم بِذِكرِ اللَّهِ أَلا بِذِكرِ اللَّهِ تَطمَئِنُّ القُلُوبُ» (الرعد 28)

ترجمه: آنها كسانى هستند كه ايمان آورده و دلهايشان به ياد خدا آرامش مى‏گيرد، آگاه باشيد كه تنها با ياد خدا دلها آرامش پيدا مى‏كند.

الف ابتدا دقت شود که منظور از «ذکر»، تلفظ زبانی یا «ورد» نیست. نه اسلام دین «ورد» است و نه قرآن کریم و حکیم کتاب «اوراد». بلکه معنای «ذکر» یاد و یادآوری است. چنان چه هم دیگر را در مواردی «متذکر» می شویم تا یادمان نرود. لذا قرائت این آیه و یا آیات دیگر، اگر صرف قرائت باشد و موجب تذکر و توجه و نیز ایمان و عمل نگردد، نه تنها هیچ سودی ندارد، بلکه می تواند موجب ضرر هم باشد.

ب آیا قرآن کریم نیز مانند هر چیز دیگری، می تواند مفید یا مضر باشد. و نتیجه قرائت یا مطالعه و ... کاملاً بستگی به رجوع کننده دارد. مثل هر کتاب و یا حتی هر علم و شیء دیگری. با علم و تکنولوژی هسته ای، می تواند تولید انرژی نموده و یا داروهای شفا بخش ساخت و می توان بمب اتمی تولید کرد. لذا خداوند متعال در مورد همه ی آیات کریمه ی قرآن مجید می فرماید:

«وَ نُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ ما هُوَ شِفاءٌ وَ رَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنينَ وَ لا يَزيدُ الظَّالِمينَ إِلاَّ خَساراً» (الإسراء - 82)

ترجمه: و ما آنچه از قرآن فرستيم شفاى دل و رحمت الهى بر اهل ايمان است، ليكن كافران را به جز زيان چيزى نخواهد افزود.

به عنوان مثال: پیامبران همگی از آیات الهی هستند. معجزه ی حضرت موسی (ع) موجب هدایت جاهلان جادوگر می شود، اما فرعون با دیدن این معجزه، بر کفرش افزوده شد. پیامبر اسلام (ص) موجب هدایت بسیاری از انسان های عصر خود و اعصار بعدی گردید، اما همین قرآن مورد عناد و لجاجت بیشتر کفار و ظالمین می گردد.

ب - گاه برای اغلب ما دنیا و اشتغالات آن سبب فراموشی خدا، خودمان، هدف از خلقت، مسیر و معاد می گردد. فراموشی خداوند متعال نیز سبب تزلزل و احساس تنهایی در رفع مشکلات و بالتبع اضطراب می گردد و یاد خدا و توکل به او، این اضطراب را به آرامش مبدل می سازد. لذا در آیه ی مذکور نیز شاهدیم که خداوند متعال می فرماید: مؤمنین، دلشان به خداوند متعال گرم و آرام است. چون به او ایمان و توکل دارند، می دانند از کجا آمده و به کجا می روند و چگونه باید بروند. و همین «یاد» و «توکل» مستمر سبب می گردد که نوسات زندگی موجب تزلزل و اضطراب آنها نگردد. آنها نه با ثروت خوشحال و مغرور و ظالم می شوند و نه با فقر، نگران، ترسان، دزد و ... می شوند. نه جوانی و سلامتی فریبشان می دهد، نه پیری و سالخوردگی سبب یأس و از دست دادن نشاط زندگی شان می گردد و ...، بلکه همیشه یاد خدا را در دل دارند و به همین دلیل همیشه ثابت قدم، مطمئن، استوار، با نشاط و پویا هستند. و بعد خداوند متذکر می شود که «فقط یاد خداست که سبب آرامش دل می گردد» چرا که هر چیزی به جز او، خودش هم نیازمند، متزلزل و فانی است و نمی تواند موجبات اطمینان قلبی را فراهم نماید.

ج پس همه ی آیات الهی موجب «اطمینان قلب» است، به شرطی که انسان با قرائت آنها ایمان بیاورد و عمل نماید. و گرنه اگر کسی روزی صد بار هم کل قرآن کریم و یا یک آیه و یا ذکری مانند «سبحان الله»، «لا إله الا الله» را بیان دارد، اما اصلاً نفهمد که چه می گوید، دلش هم به یاد خدا نباشد و اثر این یاد در رفتار و زندگی اش تجلی نکند، هیچ بهره ای از این اذکار نمی برد. چنان چه خوارج در قدیم و یا وهابی ها در عصر خودمان نیز زیاد نماز و قرآن می خوانند و در مکه نیز نمازهایشان را به جماعت و در کنار کعبه می خوانند، اما به جای هدایت شدن، گمراه تر نیز می گردند.